Koray
New member
Eskiden birçok yerde ailelerin yaşamı, yalnızca iki kişinin duygusal ilişkisi etrafında şekillenmiyordu. Geniş aileler, komşuluk bağları, ekonomik zorunluluklar ve toplumsal kurallar, insanların birbirleriyle nasıl ilişki kuracağını belirliyordu. Evlilik kimi dönemlerde sevginin yanı sıra ekonomik güvence, aileler arasında bağ kurma ve toplumsal düzeni sürdürme işlevleri de taşıyordu.
Kadınların ev içindeki emeğinin çoğu zaman doğal bir görev gibi görülmesi, erkeklerin ise ekonomik sorumluluk ve aileyi koruma rolüyle tanımlanması, ilişkilerdeki beklentileri etkiledi. Elbette bu roller bütün toplumlarda aynı biçimde yaşanmadı; sınıf, kültür, dönem ve aile yapısı büyük farklılıklar yarattı. Ancak birçok toplumda duyguların ifade edilmesi ile sorumlulukların paylaşılması arasında belirgin eşitsizlikler oluştu.
Nermin Hanım konuşmasını şöyle sürdürdü:
- Büyüklerimiz bazen sevgiyi anlatmak yerine çalışarak gösterirdi. Bir baba sabah erkenden işe gider, bir anne herkesin yemeğini hazırlar, bir büyükanne torununun üşümemesi için üzerine örtü örterdi. Bunların hepsi sevgi içerebilir. Ama bir davranışın sevgiyle yapılması, o davranışın karşı tarafta her zaman sevgi olarak hissedileceği anlamına gelmez.
Bu sözler Deniz'in aklına kendi ailesini getirdi. Babası sevgisini çoğunlukla çalışarak ve evin ihtiyaçlarını karşılayarak göstermişti. Annesi ise ilgisini yemek hazırlamak, sorunları dinlemek ve herkesin ruh hâlini takip etmek yoluyla ifade etmişti. Deniz, yıllarca annesinin davranışlarını duygusal yakınlık, babasınınkileri ise sorumluluk olarak görmüştü. Oysa ikisi de farklı yollarla sevgi göstermeye çalışıyordu; üstelik her ikisinin de öğrenmesi gereken başka şeyler vardı.
Mert de kendi babasını düşündü. Babası, ailesi için her türlü zorluğa katlanmıştı ama üzüldüğünde kimseyle konuşmazdı. Çocukken Mert'e, sorunlarını kendi başına çözmenin güçlü olmak anlamına geldiğini öğretmişti. Mert büyüdükçe bu düşünceyi ilişkilerine taşımış, yardım istemeyi ve duygularını açıkça anlatmayı gereksiz bir zayıflık gibi algılamaya başlamıştı.
Toplumsal beklentiler böylece yalnızca davranışlarımızı değil, hangi davranışları öğrenme fırsatı bulduğumuzu da etkileyebilir. Erkeklerin duygularını bastırmaya, kadınların ise başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymaya teşvik edildiği ortamlarda her iki taraf da kendisinden beklenen rolün dışına çıkmakta zorlanabilir.
Fakat geçmişten gelen alışkanlıklar değiştirilemez kurallar değildir.
Mert, duygularını ifade etmeyi öğrenebilirdi. Deniz, başkalarını düşünürken kendi ihtiyaçlarını açıkça söyleyebilirdi. İkisi de sevginin yalnızca fedakârlık ya da yalnızca çözüm üretmek olmadığını fark edebilirdi.
Tarih bize ilişkilerin toplumsal koşullardan bağımsız olmadığını gösterir. Bugün daha eşitlikçi ilişkiler kurabilmek için geçmişin dayanışma kültüründen yararlanırken, geçmişten devralınan adaletsiz iş bölümünü de sorgulamamız gerekir.
Sizce ailemizden öğrendiğimiz sevgi anlayışının ne kadarını bilinçli olarak seçiyoruz, ne kadarını fark etmeden sürdürüyoruz?
4. Küçük İyiliklerin Büyük Etkisi: Görülmek ve Değerli Hissetmek
Kütüphanenin açılmasından bir ay sonra Deniz'in iş yerinde önemli bir sunumu vardı. Günlerdir hazırlık yapıyordu. Sunumdan bir gece önce bilgisayarında bir sorun çıktı ve hazırladığı dosyanın son hâline ulaşamadı.
Deniz normalde böyle bir durumda kendi başına çözüm aramaya alışkındı. Mert'i rahatsız etmek istemediği için önce sessizce bilgisayarını yeniden başlattı, dosyalarını kontrol etti ve saatlerce uğraştı. Gece yarısına doğru artık dayanacak gücü kalmamıştı.
Mert salona geldiğinde Deniz'in gözlerinin dolduğunu gördü.
- Ne oldu? diye sordu.
Deniz başını kaldırdı.
- Her şeyi yetiştirmeye çalışıyorum ama bazen hiçbir şeye yetişemiyormuşum gibi hissediyorum.
Mert hemen bilgisayarın başına geçmek üzereydi. Sonra durdu.
- İstersen önce biraz dinlenelim. Sonra dosyaya birlikte bakarız. İstersen de şu an bilgisayarı hiç konuşmayız, dedi.
Deniz gülümsedi.
- Önce bir çay içelim. Sonra birlikte bakalım.
Mert çayı hazırladı. Deniz'in omuzlarına bir battaniye örttü. Ardından bilgisayardaki dosyaları kurtarmak için birlikte uğraştılar. Mert teknik bir çözüm buldu, Deniz ise sunumun öncelikli bölümlerini yeniden düzenledi. İşleri bittiğinde saat ilerlemişti ama Deniz kendisini yalnız hissetmiyordu.
Ertesi sabah sunumu başarılı geçti. Deniz eve döndüğünde Mert'e sarıldı.
- Dosyayı kurtardığın için teşekkür ederim, dedi.
Mert gülümsedi.
- Ben de bana neye ihtiyacın olduğunu söylediğin için teşekkür ederim.
Bu cümle basit görünüyordu. Ancak aralarındaki ilişkinin değiştiğini gösteriyordu. Deniz artık her şeyi tek başına yapmak zorunda olmadığını, Mert ise sevgisini göstermek için mutlaka büyük bir sorunu çözmesi gerekmediğini anlamaya başlamıştı.
Sevginin gelişmesini sağlayan davranışların başında küçük ama tutarlı ilgi gelir. Gün içinde nasıl olduğunu sormak, önemli bir ayrıntıyı hatırlamak, karşı tarafın emeğini fark etmek, teşekkür etmek ve ihtiyaç duyduğunda yanında bulunmak güven duygusunu besleyebilir.
Burada mesele sürekli büyük jestler yapmak değildir. Hatta gösterişli davranışlar, günlük hayattaki ilgisizliği telafi etmeye yetmeyebilir. Bir insanın doğum gününde pahalı bir hediye almak kadar, sıradan bir salı akşamında anlattığı küçük bir sorunu hatırlamak da anlamlı olabilir.
Sevgi çoğu zaman tekrar eden davranışların toplamında hissedilir.
Bir ilişkide kendimize şu soruyu sorabiliriz: Karşımdaki insan benim yanımda kendisini görülmüş ve değerli hissediyor mu? Yoksa sevgimi yalnızca kendi bildiğim biçimde gösterdiğim için onun ihtiyaçlarını fark etmeyi ihmal mi ediyorum?
5. Özür Dilemek ve Onarmak: Haklı Olmaktan Daha Değerli Bir Seçim
Her şey yoluna girmiş gibi görünürken Deniz ve Mert bir akşam yeniden tartıştı.
Deniz, hafta sonu annesini ziyaret etmek istiyordu. Mert ise kütüphanedeki gönüllülerle yapılacak toplantı için önceden söz vermişti. Üstelik hafta boyunca iş yerinde yoğun çalışmıştı ve dinlenmeye de ihtiyacı vardı.
Deniz, Mert'in kendisine yeterince zaman ayırmadığını söyledi. Mert ise Deniz'in her planı son anda değiştirdiğini düşünüyordu.
- Herkesin ihtiyacını düşünüyorsun ama benim neye ihtiyacım olduğunu sormuyorsun, dedi Mert.
Deniz bu söz karşısında incindi.
- Ben de her şeyi yetiştirmeye çalışırken kendimi unutuyorum. Bunu hiç görmüyor musun?
Tartışma büyüdü. İkisi de geçmişte yaşanan olayları gündeme getirmeye başladı. Konu, hafta sonunun nasıl geçirileceğinden çıkıp kimin daha çok fedakârlık yaptığına dönüştü.
Sonunda Mert yatak odasına geçti. Deniz salonda kaldı. Bir süre sonra ikisi de söyledikleri sözleri düşündü.
Mert, ertesi sabah kahvaltı sırasında konuşmayı başlattı.
- Dün seni dinlemeden kendimi savundum. Kütüphane toplantısını önemsiyorum ama annenle ilgili ziyaretin senin için neden önemli olduğunu anlamaya çalışmadım. Bunun için özür dilerim.
Deniz de bir süre düşündükten sonra cevap verdi.
- Ben de dinlenmeye ihtiyacın olduğunu hesaba katmadan senden hemen karar vermeni bekledim. Kendi yorgunluğumu anlatırken seninkini görmedim.
Ardından takvimlerini açıp birlikte bir plan yaptılar. Deniz cumartesi sabahı annesini ziyaret edecek, Mert öğleden sonraki toplantıya katılacaktı. Pazar gününü ise ikisi de başka bir sorumluluk almadan birlikte geçirecekti.
Fakat asıl değişiklik yaptıkları program değildi. Birbirlerini incittiklerinde, bunu görmezden gelmek yerine davranışlarının sorumluluğunu üstlenmeye başlamışlardı.
Özür dilemek, yalnızca tartışmayı sona erdirmek için kullanılan bir cümle değildir. Gerçek bir özür, verilen zararı kabul etmeyi, karşı tarafın yaşadığı etkiyi anlamayı ve mümkün olduğunda davranışı değiştirmeyi içerir.
Kadınların ev içindeki emeğinin çoğu zaman doğal bir görev gibi görülmesi, erkeklerin ise ekonomik sorumluluk ve aileyi koruma rolüyle tanımlanması, ilişkilerdeki beklentileri etkiledi. Elbette bu roller bütün toplumlarda aynı biçimde yaşanmadı; sınıf, kültür, dönem ve aile yapısı büyük farklılıklar yarattı. Ancak birçok toplumda duyguların ifade edilmesi ile sorumlulukların paylaşılması arasında belirgin eşitsizlikler oluştu.
Nermin Hanım konuşmasını şöyle sürdürdü:
- Büyüklerimiz bazen sevgiyi anlatmak yerine çalışarak gösterirdi. Bir baba sabah erkenden işe gider, bir anne herkesin yemeğini hazırlar, bir büyükanne torununun üşümemesi için üzerine örtü örterdi. Bunların hepsi sevgi içerebilir. Ama bir davranışın sevgiyle yapılması, o davranışın karşı tarafta her zaman sevgi olarak hissedileceği anlamına gelmez.
Bu sözler Deniz'in aklına kendi ailesini getirdi. Babası sevgisini çoğunlukla çalışarak ve evin ihtiyaçlarını karşılayarak göstermişti. Annesi ise ilgisini yemek hazırlamak, sorunları dinlemek ve herkesin ruh hâlini takip etmek yoluyla ifade etmişti. Deniz, yıllarca annesinin davranışlarını duygusal yakınlık, babasınınkileri ise sorumluluk olarak görmüştü. Oysa ikisi de farklı yollarla sevgi göstermeye çalışıyordu; üstelik her ikisinin de öğrenmesi gereken başka şeyler vardı.
Mert de kendi babasını düşündü. Babası, ailesi için her türlü zorluğa katlanmıştı ama üzüldüğünde kimseyle konuşmazdı. Çocukken Mert'e, sorunlarını kendi başına çözmenin güçlü olmak anlamına geldiğini öğretmişti. Mert büyüdükçe bu düşünceyi ilişkilerine taşımış, yardım istemeyi ve duygularını açıkça anlatmayı gereksiz bir zayıflık gibi algılamaya başlamıştı.
Toplumsal beklentiler böylece yalnızca davranışlarımızı değil, hangi davranışları öğrenme fırsatı bulduğumuzu da etkileyebilir. Erkeklerin duygularını bastırmaya, kadınların ise başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymaya teşvik edildiği ortamlarda her iki taraf da kendisinden beklenen rolün dışına çıkmakta zorlanabilir.
Fakat geçmişten gelen alışkanlıklar değiştirilemez kurallar değildir.
Mert, duygularını ifade etmeyi öğrenebilirdi. Deniz, başkalarını düşünürken kendi ihtiyaçlarını açıkça söyleyebilirdi. İkisi de sevginin yalnızca fedakârlık ya da yalnızca çözüm üretmek olmadığını fark edebilirdi.
Tarih bize ilişkilerin toplumsal koşullardan bağımsız olmadığını gösterir. Bugün daha eşitlikçi ilişkiler kurabilmek için geçmişin dayanışma kültüründen yararlanırken, geçmişten devralınan adaletsiz iş bölümünü de sorgulamamız gerekir.
Sizce ailemizden öğrendiğimiz sevgi anlayışının ne kadarını bilinçli olarak seçiyoruz, ne kadarını fark etmeden sürdürüyoruz?
4. Küçük İyiliklerin Büyük Etkisi: Görülmek ve Değerli Hissetmek
Kütüphanenin açılmasından bir ay sonra Deniz'in iş yerinde önemli bir sunumu vardı. Günlerdir hazırlık yapıyordu. Sunumdan bir gece önce bilgisayarında bir sorun çıktı ve hazırladığı dosyanın son hâline ulaşamadı.
Deniz normalde böyle bir durumda kendi başına çözüm aramaya alışkındı. Mert'i rahatsız etmek istemediği için önce sessizce bilgisayarını yeniden başlattı, dosyalarını kontrol etti ve saatlerce uğraştı. Gece yarısına doğru artık dayanacak gücü kalmamıştı.
Mert salona geldiğinde Deniz'in gözlerinin dolduğunu gördü.
- Ne oldu? diye sordu.
Deniz başını kaldırdı.
- Her şeyi yetiştirmeye çalışıyorum ama bazen hiçbir şeye yetişemiyormuşum gibi hissediyorum.
Mert hemen bilgisayarın başına geçmek üzereydi. Sonra durdu.
- İstersen önce biraz dinlenelim. Sonra dosyaya birlikte bakarız. İstersen de şu an bilgisayarı hiç konuşmayız, dedi.
Deniz gülümsedi.
- Önce bir çay içelim. Sonra birlikte bakalım.
Mert çayı hazırladı. Deniz'in omuzlarına bir battaniye örttü. Ardından bilgisayardaki dosyaları kurtarmak için birlikte uğraştılar. Mert teknik bir çözüm buldu, Deniz ise sunumun öncelikli bölümlerini yeniden düzenledi. İşleri bittiğinde saat ilerlemişti ama Deniz kendisini yalnız hissetmiyordu.
Ertesi sabah sunumu başarılı geçti. Deniz eve döndüğünde Mert'e sarıldı.
- Dosyayı kurtardığın için teşekkür ederim, dedi.
Mert gülümsedi.
- Ben de bana neye ihtiyacın olduğunu söylediğin için teşekkür ederim.
Bu cümle basit görünüyordu. Ancak aralarındaki ilişkinin değiştiğini gösteriyordu. Deniz artık her şeyi tek başına yapmak zorunda olmadığını, Mert ise sevgisini göstermek için mutlaka büyük bir sorunu çözmesi gerekmediğini anlamaya başlamıştı.
Sevginin gelişmesini sağlayan davranışların başında küçük ama tutarlı ilgi gelir. Gün içinde nasıl olduğunu sormak, önemli bir ayrıntıyı hatırlamak, karşı tarafın emeğini fark etmek, teşekkür etmek ve ihtiyaç duyduğunda yanında bulunmak güven duygusunu besleyebilir.
Burada mesele sürekli büyük jestler yapmak değildir. Hatta gösterişli davranışlar, günlük hayattaki ilgisizliği telafi etmeye yetmeyebilir. Bir insanın doğum gününde pahalı bir hediye almak kadar, sıradan bir salı akşamında anlattığı küçük bir sorunu hatırlamak da anlamlı olabilir.
Sevgi çoğu zaman tekrar eden davranışların toplamında hissedilir.
Bir ilişkide kendimize şu soruyu sorabiliriz: Karşımdaki insan benim yanımda kendisini görülmüş ve değerli hissediyor mu? Yoksa sevgimi yalnızca kendi bildiğim biçimde gösterdiğim için onun ihtiyaçlarını fark etmeyi ihmal mi ediyorum?
5. Özür Dilemek ve Onarmak: Haklı Olmaktan Daha Değerli Bir Seçim
Her şey yoluna girmiş gibi görünürken Deniz ve Mert bir akşam yeniden tartıştı.
Deniz, hafta sonu annesini ziyaret etmek istiyordu. Mert ise kütüphanedeki gönüllülerle yapılacak toplantı için önceden söz vermişti. Üstelik hafta boyunca iş yerinde yoğun çalışmıştı ve dinlenmeye de ihtiyacı vardı.
Deniz, Mert'in kendisine yeterince zaman ayırmadığını söyledi. Mert ise Deniz'in her planı son anda değiştirdiğini düşünüyordu.
- Herkesin ihtiyacını düşünüyorsun ama benim neye ihtiyacım olduğunu sormuyorsun, dedi Mert.
Deniz bu söz karşısında incindi.
- Ben de her şeyi yetiştirmeye çalışırken kendimi unutuyorum. Bunu hiç görmüyor musun?
Tartışma büyüdü. İkisi de geçmişte yaşanan olayları gündeme getirmeye başladı. Konu, hafta sonunun nasıl geçirileceğinden çıkıp kimin daha çok fedakârlık yaptığına dönüştü.
Sonunda Mert yatak odasına geçti. Deniz salonda kaldı. Bir süre sonra ikisi de söyledikleri sözleri düşündü.
Mert, ertesi sabah kahvaltı sırasında konuşmayı başlattı.
- Dün seni dinlemeden kendimi savundum. Kütüphane toplantısını önemsiyorum ama annenle ilgili ziyaretin senin için neden önemli olduğunu anlamaya çalışmadım. Bunun için özür dilerim.
Deniz de bir süre düşündükten sonra cevap verdi.
- Ben de dinlenmeye ihtiyacın olduğunu hesaba katmadan senden hemen karar vermeni bekledim. Kendi yorgunluğumu anlatırken seninkini görmedim.
Ardından takvimlerini açıp birlikte bir plan yaptılar. Deniz cumartesi sabahı annesini ziyaret edecek, Mert öğleden sonraki toplantıya katılacaktı. Pazar gününü ise ikisi de başka bir sorumluluk almadan birlikte geçirecekti.
Fakat asıl değişiklik yaptıkları program değildi. Birbirlerini incittiklerinde, bunu görmezden gelmek yerine davranışlarının sorumluluğunu üstlenmeye başlamışlardı.
Özür dilemek, yalnızca tartışmayı sona erdirmek için kullanılan bir cümle değildir. Gerçek bir özür, verilen zararı kabul etmeyi, karşı tarafın yaşadığı etkiyi anlamayı ve mümkün olduğunda davranışı değiştirmeyi içerir.